Kiedy możesz domagać się zadośćuczynienia i jak wygląda praktyka sądowa?
Brak dostępu do leczenia psychiatrycznego w Polsce to nie tylko dramat osobisty – to także naruszenie podstawowych praw człowieka i pacjenta. W praktyce oznacza to, że państwo ma obowiązek zapewnić każdemu realny dostęp do opieki psychiatrycznej, a jeśli tego nie robi – może ponieść odpowiedzialność cywilną.
W Fundacji Zielona Wstążka pomagamy osobom, które z powodu zaniedbań systemowych lub instytucjonalnych doznały krzywdy. Wierzymy, że prawo do leczenia psychiatrycznego to nie przywilej, ale podstawowe prawo człowieka.
🏛️ Na jakiej podstawie można pozwać Skarb Państwa?
Podstawą prawną dochodzenia roszczeń za brak dostępu do leczenia psychiatrycznego jest art. 417¹ Kodeksu cywilnego, który stanowi, że Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej.
Jeśli więc niewydolność systemu, zaniechanie lub błędne decyzje instytucji publicznych doprowadziły do pogorszenia Twojego zdrowia psychicznego lub utraty możliwości leczenia – możesz domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia.
➡️ W orzecznictwie sądowym coraz częściej pojawiają się wyroki, w których przyznaje się rację osobom poszkodowanym przez brak opieki psychiatrycznej.
Przykładowo, Sąd Okręgowy we Wrocławiu (I C 607/09) uznał, że państwo odpowiada za zawinione zaniechania, jeśli nie zapewniło należytej opieki psychiatrycznej.
⚖️ Naruszenie praw pacjenta to także naruszenie dóbr osobistych
Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej jest chronione ustawowo.
Brak dostępu do leczenia psychiatrycznego może zostać uznany za naruszenie dóbr osobistych, takich jak zdrowie psychiczne, godność czy prawo do bezpieczeństwa.
W takim przypadku można dochodzić zadośćuczynienia na podstawie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Jak podkreślił Sąd Apelacyjny w Krakowie (I ACa 490/15), odpowiedzialność ta obejmuje zarówno całkowity brak leczenia, jak i nieodpowiedni dobór środków terapeutycznych, zwłaszcza w warunkach izolacji psychiatrycznej.
💰 Jak ustalana jest wysokość zadośćuczynienia?
Kwota zadośćuczynienia jest zawsze indywidualna.
Sąd bierze pod uwagę:
- stopień naruszenia zdrowia psychicznego,
- czas trwania cierpienia,
- pogorszenie funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym,
- koszty prywatnego leczenia,
- oraz utracone dochody.
W praktyce oznacza to, że osoba, która musiała szukać pomocy prywatnie z powodu braku miejsc w publicznej opiece psychiatrycznej, może żądać zwrotu poniesionych kosztów oraz rekompensaty za stres, pogorszenie stanu zdrowia i poczucie bezradności.
🧩 Brak leczenia psychiatrycznego a prawa człowieka
Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie wskazywał, że państwo ma obowiązek zapewnić skuteczne leczenie osobom z zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza tym, które znajdują się pod jego opieką (np. w szpitalach psychiatrycznych lub ośrodkach zamkniętych).
Jeżeli brak leczenia prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia wolności, naruszony zostaje art. 5 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gwarantujący prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.
Jak wskazał Sąd Najwyższy (III KK 626/17) – przedłużanie izolacji osoby chorej bez zapewnienia jej realnej terapii jest sprzeczne ze standardami praw człowieka.
⏱️ Przewlekłość postępowania też może być powodem do odszkodowania
Zdarza się, że brak pomocy psychiatrycznej wynika nie tylko z braku środków, ale z przewlekłości postępowań sądowych lub administracyjnych – np. w sprawach o przymusowe leczenie lub przyjęcie do szpitala psychiatrycznego.
W takich sytuacjach można dochodzić naprawienia szkody od Skarbu Państwa, powołując się na ustawę o skardze na przewlekłość postępowania (z 17 czerwca 2004 r.).
💚 Jak pomaga Fundacja Zielona Wstążka?
W Fundacji Zielona Wstążka łączymy wiedzę prawną z empatią i doświadczeniem w pracy z osobami w kryzysie psychicznym i ich rodzinami. Pomagamy:
- przygotować wniosek lub pozew o zadośćuczynienie,
- zebrać dokumentację medyczną,
- ocenić szanse na wygraną,
- oraz zapewniamy prawną i emocjonalną opiekę w całym procesie.
Każda sprawa jest inna, ale każda zasługuje na wysłuchanie i zrozumienie.
Jeśli Ty lub ktoś bliski doświadczył braku dostępu do leczenia psychiatrycznego – skontaktuj się z nami.
Wspólnie poszukamy najlepszego rozwiązania prawnego i wsparcia, na które zasługujesz.
📞 Skontaktuj się z Fundacją Zielona Wstążka
👉 www.zielonawstazka.pl
✉️ fundacja@zielonawstazka.pl
📍 Warszawa / konsultacje online
